Rodzaje kredytów – podział, przykłady i jak wybrać właściwy

Laptop za 5 tys. zł, remont za 80 tys. zł, mieszkanie za 700 tys. zł i maszyna do firmy za 300 tys. zł mają jedną wspólną cechę: każdy z tych wydatków można sfinansować pieniędzmi z banku. Nie oznacza to jednak, że za każdym razem należy sięgnąć po ten sam rodzaj kredytu.

Kredyt ratalny może być dobrym narzędziem przy zakupie sprzętu. Gotówkowy daje swobodę wydawania pieniędzy. Hipoteczny pozwala rozłożyć spłatę dużej kwoty na wiele lat, ale wymaga zabezpieczenia na nieruchomości. Kredyt obrotowy może natomiast finansować zapasy firmy, choć do zakupu hali lepiej pasuje kredyt inwestycyjny. Nazwy produktów nie są dekoracją. Za każdą stoją inne koszty, formalności, ryzyka i zasady spłaty.

W tym przewodniku porządkujemy rodzaje kredytów bankowych według celu, odbiorcy, okresu, sposobu spłaty, oprocentowania i zabezpieczenia. Pokazujemy też, czym kredyt różni się od pożyczki i jak dobrać finansowanie do konkretnej potrzeby. Jeżeli chcesz zestawić aktualne propozycje kilku instytucji, Ekspert Finansowy NOTUS może pomóc sprawdzić oferty i policzyć ich rzeczywisty koszt.

Najkrótsza odpowiedź: osoby fizyczne najczęściej korzystają z kredytów gotówkowych, ratalnych, samochodowych, konsolidacyjnych, odnawialnych oraz hipotecznych. Przedsiębiorcy mają dodatkowo do dyspozycji m.in. kredyty obrotowe, inwestycyjne i kredyty w rachunku bieżącym. Właściwy produkt wybiera się przede wszystkim według celu, potrzebnej kwoty, czasu spłaty, kosztu całkowitego i akceptowanego ryzyka – nie według wysokości pierwszej raty.

Kredyt i pożyczka prowadzą do podobnego efektu: otrzymujesz pieniądze, a następnie je oddajesz. Prawnie nie są jednak tym samym.

Zgodnie z art. 69 Prawa bankowego w umowie kredytu bank oddaje kredytobiorcy określoną kwotę na oznaczony czas i ustalony cel. Kredytobiorca korzysta z pieniędzy na warunkach wskazanych w umowie, zwraca wykorzystany kapitał wraz z odsetkami i płaci prowizję, jeśli została przewidziana. Umowa powinna określać m.in. kwotę, walutę, cel, termin spłaty, oprocentowanie i zabezpieczenie.

Pożyczkę definiuje art. 720 Kodeksu cywilnego. Pożyczkodawca przenosi na pożyczkobiorcę określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych co do gatunku, a pożyczkobiorca ma zwrócić taką samą ilość. Pożyczki może udzielić bank, firma pożyczkowa, przedsiębiorca, a nawet osoba prywatna. Nie musi być odpłatna, choć w praktyce pożyczki komercyjne zwykle mają odsetki lub inne koszty.

To ważne: nazwa handlowa nie rozstrzyga wszystkiego. Banki oferują zarówno kredyty, jak i pożyczki. Z kolei „pożyczka pozabankowa” nie staje się kredytem bankowym tylko dlatego, że jej reklama używa finansowego słownictwa.

Nie istnieje jedna klasyfikacja kredytów bankowych, która wyklucza wszystkie pozostałe. Ten sam produkt można opisać jednocześnie na kilka sposobów. Przykładowy kredyt na mieszkanie może być:

• kredytem dla osoby fizycznej – ze względu na odbiorcę;

• kredytem mieszkaniowym – ze względu na przeznaczenie;

• kredytem długoterminowym – ze względu na czas spłaty;

• kredytem hipotecznym – ze względu na kategorię prawną i zabezpieczenie;

• kredytem w złotych – ze względu na walutę;

• kredytem z okresowo stałym oprocentowaniem – ze względu na sposób ustalania odsetek;

• kredytem spłacanym w ratach równych – ze względu na harmonogram.

W praktyce podział kredytów najczęściej uwzględnia siedem kryteriów:

1. Przeznaczenie pieniędzy – np. cele mieszkaniowe, zakup auta, konsumpcja, konsolidacja albo inwestycja firmowa.

2. Rodzaj klienta – konsument, osoba fizyczna prowadząca działalność, mikroprzedsiębiorca lub większa firma.

3. Okres spłaty – kredyt krótkoterminowy, średnioterminowy lub długoterminowy.

4. Zabezpieczenie – kredyt niezabezpieczony rzeczowo albo zabezpieczony np. hipoteką czy zastawem.

5. Sposób korzystania z pieniędzy – wypłata jednorazowa, transze albo odnawialny limit.

6. Rodzaj oprocentowania kredytu – stałe, okresowo stałe lub zmienne.

7. Waluta finansowania – złoty albo waluta obca.

Określenia „krótkoterminowy”, „średnioterminowy” i „długoterminowy” są użyteczne, lecz ich granice nie są jednolicie zdefiniowane dla wszystkich ofert. W analizach bankowych za kredyty krótkoterminowe często uznaje się zobowiązania do roku, ale regulamin konkretnej instytucji może stosować inny podział. Dlatego okres zawsze należy sprawdzić w dokumentacji produktu, zamiast przypisywać nazwie uniwersalną liczbę miesięcy.

Najpopularniejsze rodzaje kredytów dla klientów indywidualnych różnią się nie tylko przeznaczeniem. Inne są wymagane dokumenty, możliwy czas finansowania, sposób wypłaty oraz konsekwencje opóźnienia w spłacie.

Kredyt konsumencki to kategoria prawna. Zgodnie z ustawą jest to co do zasady finansowanie do 255 550 zł lub równowartości tej kwoty w innej walucie, udzielane konsumentowi przez kredytodawcę w ramach działalności. Limitu tego nie stosuje się do niezabezpieczonego hipoteką kredytu przeznaczonego na remont domu albo mieszkania – taki produkt również może być kredytem konsumenckim przy wyższej kwocie.

Pod pojęciem kredytu konsumenckiego mogą mieścić się m.in.:

• kredyt gotówkowy;

• kredyt ratalny;

• kredyt samochodowy zaciągany prywatnie;

• karta kredytowa;

• kredyt odnawialny;

• pożyczka udzielona konsumentowi przez instytucję finansową;

• odpłatne odroczenie płatności.

To właśnie dlatego nie należy stawiać „kredytu konsumenckiego” w jednym szeregu z kartą czy kredytem ratalnym. Jest parasolem prawnym, pod którym mieszczą się różne typy umów. Ustawa daje konsumentowi m.in. prawo do otrzymania informacji o RRSO i całkowitym koszcie, 14 dni na odstąpienie od większości umów oraz prawo do obniżenia kosztów dotyczących skróconego okresu przy wcześniejszej spłacie.

Nie jest tym samym kredyt konsumpcyjny. To określenie ekonomiczne i potoczne odnoszące się do celu: finansowania prywatnej konsumpcji, np. sprzętu, wakacji czy remontu. Więcej o tej różnicy przeczytasz w poradniku kredyt konsumpcyjny a konsumencki.

Kredyt gotówkowy służy zwykle do finansowania dowolnego celu konsumpcyjnego. Bank wypłaca pieniądze na rachunek, a klient nie przedstawia faktur za każdy zakup. Brak zabezpieczenia hipotecznego upraszcza proces, ale zwiększa ryzyko banku, dlatego taki produkt jest zazwyczaj droższy od kredytu zabezpieczonego nieruchomością.

Sprawdza się przy remoncie, leczeniu, zakupie wyposażenia lub większym jednorazowym wydatku. Przy porównaniu ofert nie wystarczy spojrzeć na oprocentowanie nominalne. Trzeba zestawić tę samą kwotę i okres, a następnie porównać RRSO, prowizję, koszt ubezpieczenia, miesięczną ratę i całkowitą kwotę do zapłaty.

Kredyt hipoteczny jest osobną kategorią prawną. Może być zabezpieczony hipoteką lub innym prawem związanym z nieruchomością mieszkalną albo służyć sfinansowaniu nabycia lub utrzymania praw do nieruchomości wskazanych w ustawie. Najczęściej finansuje zakup, budowę, przebudowę lub remont mieszkania i domu.

Duża kwota i długi okres spłaty pozwalają obniżyć miesięczną ratę, lecz zobowiązanie wiąże się z większą liczbą formalności: oceną zdolności, wkładem własnym, wyceną nieruchomości, analizą jej stanu prawnego i ustanowieniem zabezpieczenia. Niska rata nie oznacza automatycznie niskiego kosztu całkowitego – przy 20–30 latach odsetki są naliczane przez setki miesięcy.

Kredyt samochodowy jest celowy: pieniądze mają sfinansować wskazany pojazd. Może dotyczyć auta nowego lub używanego, motocykla, kampera czy innego pojazdu zaakceptowanego przez bank. Zabezpieczeniem bywa zastaw rejestrowy, przewłaszczenie na zabezpieczenie, cesja z polisy autocasco albo depozyt karty pojazdu – dokładny zestaw zależy od oferty.

Dzięki zabezpieczeniu oprocentowanie może być niższe niż przy kredycie gotówkowym, ale klient ma mniej swobody. Sprzedaż auta przed spłatą wymaga uzgodnienia z bankiem, a AC może być obowiązkowe przez cały okres kredytowania. Porównując oba rozwiązania, trzeba doliczyć koszt polisy i ustanowienia zabezpieczeń, a nie zestawiać wyłącznie rat.

Kredyt konsolidacyjny spłaca wskazane wcześniejsze zobowiązania, np. kredyty gotówkowe, ratalne, karty i limity w rachunku. Zamiast kilku terminów klient otrzymuje jedną ratę. Może ona być niższa od sumy dotychczasowych płatności, zwłaszcza gdy nowa umowa ma niższe oprocentowanie lub dłuższy okres.

Konsolidacja porządkuje budżet, ale nie kasuje długu. Jeżeli niższa rata wynika głównie z wydłużenia spłaty, całkowity koszt może wzrosnąć. Przed podpisaniem umowy warto porównać: saldo wszystkich zamykanych zobowiązań, koszt ich dalszej spłaty, koszt nowego kredytu oraz ewentualną dodatkową gotówkę. Więcej informacji znajdziesz na stronie kredytu konsolidacyjnego NOTUS.

Kredyt ratalny finansuje konkretny towar albo usługę, np. telefon, komputer, meble lub zabieg medyczny. Formalności są często obsługiwane przez sprzedawcę, ale umowę kredytową zawierasz z bankiem lub innym kredytodawcą. Pieniędzy zwykle nie otrzymujesz na konto – trafiają do sprzedawcy.

„Raty 0%” mogą faktycznie nic nie kosztować, ale trzeba to sprawdzić w dokumentach. Jeżeli cena towaru wynosi 4 800 zł, suma 24 rat to 4 800 zł, RRSO wynosi 0%, a umowa nie wymaga płatnego ubezpieczenia czy dodatkowej usługi, finansowanie jest bezkosztowe. Sam napis „0%” na banerze nie wystarczy, gdy obok pojawia się prowizja.

Kredyt odnawialny w rachunku powiększa dostępne saldo konta. Po wpływie pieniędzy wykorzystany limit spłaca się automatycznie i można użyć go ponownie. Karta kredytowa działa na osobnym rachunku: bank przyznaje limit, klient wykonuje transakcje, a następnie spłaca zadłużenie zgodnie z cyklem rozliczeniowym.

Okres bezodsetkowy karty działa zwykle tylko wtedy, gdy w terminie spłacisz całość kwoty objętej wyciągiem i spełnisz warunki umowy. Wypłata gotówki z bankomatu może być oprocentowana od dnia transakcji i obciążona prowizją. Minimalna spłata nie zamyka zadłużenia – reszta przechodzi na kolejny okres i generuje odsetki.

Limit odnawialny i karta są dobrym buforem płynności, jeśli korzystasz z nich krótko i masz plan pełnej spłaty. Finansowanie nimi wielomiesięcznego deficytu przypomina gaszenie kontrolki paliwa kawałkiem taśmy: na chwilę znika sygnał, nie problem.

Kredyt studencki jest finansowaniem z dopłatą państwa. Według aktualnych zasad student może wybrać miesięczną transzę 400, 600, 800 albo 1 000 zł. Kredyt jest wypłacany przez okres studiów, maksymalnie przez 6 lat, a spłata rozpoczyna się co do zasady 2 lata po ich ukończeniu. Liczba rat jest zasadniczo dwukrotnie większa niż liczba wypłaconych transz.

Kredyt preferencyjny to szersza nazwa produktu, którego warunki są korzystniejsze dzięki dopłacie, gwarancji publicznej, częściowej spłacie kapitału albo ograniczonej marży. Programy mogą być skierowane np. do studentów, rolników, osób kupujących pierwsze mieszkanie lub firm realizujących określone inwestycje. Nie jest to stały rodzaj oferty dostępny dla każdego. O możliwości skorzystania decydują aktualny program, jego budżet i kryteria uczestnictwa.

Określenie „kredyt hipoteczny” nie oznacza wyłącznie pieniędzy na zakup gotowego mieszkania. Rodzaje kredytów hipotecznych można rozróżnić według celu:

• kredyt mieszkaniowy – na zakup mieszkania lub domu z rynku pierwotnego albo wtórnego;

• kredyt budowlano-hipoteczny – na budowę domu; środki są zwykle wypłacane w transzach po realizacji etapów prac;

• kredyt na remont lub przebudowę – finansuje prace dotyczące nieruchomości, często na podstawie kosztorysu;

• kredyt refinansowy – nowy bank spłaca dotychczasowy kredyt hipoteczny, a klient kontynuuje spłatę na nowych warunkach;

• kredyt konsolidacyjny zabezpieczony hipoteką – łączy kilka zobowiązań, wykorzystując nieruchomość jako zabezpieczenie;

• pożyczka hipoteczna – jest zabezpieczona hipoteką, ale środki mogą być przeznaczone na cel niezwiązany z zakupem nieruchomości;

• kredyt pomostowy – krótkoterminowo finansuje okres do uzyskania docelowego, długoterminowego finansowania lub wpływu ze sprzedaży innego aktywa.

Kredyt mieszkaniowy i pożyczka hipoteczna nie są synonimami. Pierwszy jest związany z celem mieszkaniowym. Druga wykorzystuje nieruchomość jako zabezpieczenie, lecz daje większą swobodę przeznaczenia środków i zwykle finansuje mniejszą część wartości zabezpieczenia niż klasyczny kredyt mieszkaniowy.

Osobnym produktem jest odwrócony kredyt hipoteczny. Bank wypłaca właścicielowi nieruchomości środki, a spłata następuje zasadniczo po jego śmierci. Nie służy on zakupowi mieszkania i podlega odrębnej ustawie, dlatego nie powinien być wrzucany do jednego worka z klasyczną hipoteką.

W firmie najważniejsze pytanie brzmi nie „ile bank pożyczy?”, ale „co ma zostać sfinansowane i z jakiego źródła kredyt będzie spłacany?”. Zakup maszyny, sezonowy zapas towaru i opóźniona płatność od kontrahenta wymagają innych produktów.

Podstawowe rodzaje kredytów dla przedsiębiorców to:

• kredyt obrotowy – finansuje bieżącą działalność: zapasy, materiały, wynagrodzenia, podatki lub krótki cykl należności;

• kredyt w rachunku bieżącym – daje odnawialny limit wykorzystywany wtedy, gdy saldo firmowego konta spada poniżej zera;

• kredyt inwestycyjny – służy zakupowi maszyn, technologii, nieruchomości, linii produkcyjnej lub rozbudowie zakładu;

• kredyt hipoteczny dla firmy – finansuje nieruchomość komercyjną albo inną inwestycję zabezpieczoną hipoteką;

• kredyt pomostowy – pokrywa wydatki do czasu wpływu dotacji, refundacji, środków z emisji lub docelowego finansowania;

• kredyt konsolidacyjny albo refinansowy – porządkuje zadłużenie lub przenosi finansowanie do innego banku;

• kredyt preferencyjny – wykorzystuje wsparcie publiczne, np. gwarancję, dopłatę do odsetek albo częściową spłatę kapitału.

Bank ocenia przy tym m.in. staż działalności, przychody, dochód lub wynik operacyjny, przepływy pieniężne, zadłużenie, historię płatniczą, branżę, cel inwestycji i wartość zabezpieczenia. Przy kredycie inwestycyjnym może oczekiwać biznesplanu, prognoz i wkładu własnego. W kredycie obrotowym większe znaczenie mają cykl rotacji zapasów i należności oraz sezonowość sprzedaży.

W wynikach wyszukiwania hasło „kredyty gospodarcze – rodzaje” bywa używane jako zbiorcza nazwa finansowania przedsiębiorstw. Nie należy jednak mieszać kredytu z leasingiem i faktoringiem. Leasing finansuje korzystanie z określonego składnika majątku, a faktoring polega przede wszystkim na finansowaniu wierzytelności z faktur. Mogą rozwiązać podobny problem płynnościowy, lecz mają inną konstrukcję prawną i księgową.

Oprocentowanie nominalne decyduje o wysokości odsetek, ale nie pokazuje wszystkich kosztów. Rodzaj stopy wpływa dodatkowo na to, kto ponosi ryzyko zmiany ceny pieniądza w czasie.

Przy kredycie ze zmienną stopą uproszczony zapis wygląda tak:

oprocentowanie nominalne = wskaźnik referencyjny + marża banku

Marża może pozostać stała, a całe oprocentowanie i tak się zmieni, gdy wzrośnie lub spadnie wskaźnik. Dlatego informacja „marża 2%” nie oznacza, że kredyt jest oprocentowany na 2%.

Do porównania ofert konsumenckich służy przede wszystkim RRSO, ponieważ uwzględnia oprocentowanie i inne obowiązkowe koszty według ustawowego wzoru. Ma sens tylko przy tej samej kwocie, okresie i sposobie spłaty. RRSO kredytu na 5 lat nie powinno być mechaniczną miarą porównawczą dla kredytu na 25 lat.

W racie równej część kapitałowa rośnie z czasem, a część odsetkowa maleje. Łączna rata pozostaje zbliżona, o ile nie zmienia się oprocentowanie. W racie malejącej kapitał jest dzielony na równe części, a odsetki nalicza się od coraz niższego salda. Pierwsze raty są wyższe, później systematycznie spadają.

Różnicę najlepiej widać na liczbach. Załóżmy kredyt 400 000 zł na 25 lat, oprocentowany przez cały okres na 6,5% rocznie, bez prowizji i innych kosztów:

To model matematyczny, a nie oferta banku. Pokazuje jednak kompromis bardzo wyraźnie: raty malejące obniżają koszt odsetek, ponieważ kapitał jest spłacany szybciej. Wymagają za to większej zdolności i większego budżetu na początku. Raty równe są łatwiejsze do udźwignięcia w pierwszych latach, ale przy tych samych założeniach kosztują więcej.

Porada eksperta: nie wybieraj rat malejących tylko dlatego, że są tańsze w tabeli. Jeśli pierwsza rata pozbawi Cię poduszki finansowej, oszczędność odsetkowa nie zrekompensuje ryzyka utraty płynności. Czasem rozsądniejsza jest rata równa i regularne nadpłaty – pod warunkiem że umowa pozwala robić je na akceptowalnych zasadach.

Zabezpieczenie daje bankowi dodatkową drogę odzyskania pieniędzy, gdy kredyt nie jest spłacany. Może obniżyć cenę finansowania lub pozwolić uzyskać wyższą kwotę, lecz zwiększa konsekwencje niewykonania umowy.

Do zabezpieczeń osobistych zalicza się m.in. poręczenie i gwarancję, ponieważ za dług odpowiada dodatkowa osoba lub podmiot. Zabezpieczenia rzeczowe – hipoteka, zastaw, przewłaszczenie – wiążą roszczenie z określonym składnikiem majątku.

Ubezpieczenie do kredytu wymaga osobnej analizy. Trzeba sprawdzić, kogo chroni, jakie zdarzenia obejmuje, komu przysługuje świadczenie, jaki ma limit oraz jakie są wyłączenia. Sama obecność składki w racie nie oznacza, że każda utrata pracy, choroba lub szkoda uruchomi spłatę całego długu.

Kredyt w złotych nie tworzy ryzyka kursowego dla osoby zarabiającej i spłacającej w PLN. Przy kredycie walutowym lub powiązanym z walutą obcą wysokość zadłużenia i raty przeliczona na złote zależy również od kursu.

Prosty przykład: jeżeli pozostały kapitał odpowiada 100 000 euro, wzrost kursu euro z 4,30 zł do 4,73 zł – czyli o 10% – podnosi jego równowartość z 430 000 zł do 473 000 zł. To wzrost o 43 000 zł przed uwzględnieniem kolejnych spłat, odsetek i spreadu. Niższe oprocentowanie waluty obcej może nie zrekompensować takiego ruchu kursu.

Przy finansowaniu nieruchomości bank analizuje waluty dochodów gospodarstwa i ryzyko kursowe zgodnie z własną polityką oraz rekomendacjami nadzorczymi. Dla większości klientów otrzymujących dochody w złotych naturalnym wyborem pozostaje kredyt w PLN. Osoba zarabiająca w euro powinna porównać nie tylko oprocentowanie obu walut, ale też sposób liczenia zdolności, koszty przewalutowania i scenariusz zmiany waluty dochodu.

Poniższe zestawienie zbiera najważniejsze typy kredytów. „Najlepsze zastosowanie” nie oznacza automatycznej rekomendacji – o wyniku decydują cena konkretnej oferty i sytuacja klienta.

Dobry wybór zaczyna się od potrzeby, a nie od reklamy. Przejdź przez sześć pytań:

1. Na co dokładnie potrzebujesz pieniędzy? Celowy kredyt bywa tańszy, ale ogranicza sposób wykorzystania środków.

2. Ile naprawdę potrzebujesz? Do kwoty zakupu dolicz koszty uruchomienia, lecz nie pożyczaj zapasu bez planu – od niewykorzystanej „poduszki” w zwykłym kredycie też zapłacisz odsetki.

3. Jak długo będziesz korzystać z finansowanego dobra? Spłacanie wakacji przez 5 lat albo telefonu przez okres dłuższy niż jego użyteczność to sygnał, że budżet jest zbyt napięty.

4. Jaką ratę udźwigniesz także w gorszym miesiącu? Zdolność wyliczona przez bank jest limitem ryzyka instytucji, nie rekomendacją dla Twojego budżetu.

5. Ile wynosi pełny koszt? Zestaw RRSO, całkowitą kwotę do zapłaty, prowizję, ubezpieczenie, konto, kartę, wycenę i koszty zabezpieczeń.

6. Jak wyjdziesz z umowy wcześniej? Sprawdź zasady nadpłaty, wcześniejszej spłaty, sprzedaży zabezpieczenia, refinansowania i rezygnacji z produktów dodatkowych.

Praktyczna mapa decyzji wygląda następująco:

• sprzęt za kilka tysięcy złotych – kredyt ratalny, jeśli RRSO i całkowity koszt rzeczywiście wynoszą 0%;

• wydatek prywatny bez jednego sprzedawcy – kredyt gotówkowy;

• zakup mieszkania – kredyt hipoteczny/mieszkaniowy;

• kilka drogich zobowiązań – kalkulacja kredytu konsolidacyjnego, ale z porównaniem kosztu przed i po zmianie;

• awaryjna rezerwa na krótko – limit lub karta, jeżeli potrafisz spłacić wykorzystaną kwotę w krótkim terminie;

• zakup zapasów do firmy – kredyt obrotowy;

• maszyna generująca przychód przez lata – kredyt inwestycyjny z okresem dopasowanym do ekonomicznego życia inwestycji.

Nie istnieje bezpieczny „kredyt bez sprawdzania” będący skrótem do dobrej oferty. Prawo bankowe uzależnia udzielenie kredytu od oceny zdolności kredytowej, a banki korzystają również z baz zewnętrznych. Hasło „bez BIK” najczęściej prowadzi do pożyczki pozabankowej, dodatkowego zabezpieczenia albo bardzo drogiego finansowania – nie do bankowego wyjątku od zasad.

Realny plan może obejmować:

• pobranie raportu BIK i zgłoszenie błędnych danych do instytucji, która je przekazała;

• spłatę zaległości oraz terminową obsługę obecnych zobowiązań;

• zamknięcie nieużywanych kart i limitów, jeśli obniżają zdolność;

• zmniejszenie wnioskowanej kwoty lub zwiększenie wkładu własnego;

• odłożenie wniosku, aż sytuacja dochodowa i historia spłat się ustabilizują;

• dodanie współkredytobiorcy tylko wtedy, gdy obie osoby rozumieją, że odpowiadają za dług zgodnie z umową.

Poręczenie albo hipoteka mogą ograniczyć ryzyko banku, ale nie naprawiają automatycznie braku dochodu potrzebnego do spłaty. Zabezpieczenie jest planem odzyskania pieniędzy po problemie, a nie źródłem miesięcznej raty.

Kredytu bankowego udziela bank. Prawo dopuszcza też instytucje ustawowo upoważnione do udzielania kredytów, a SKOK-i oferują finansowanie członkom na podstawie odrębnych przepisów. Firma pożyczkowa udziela pożyczki, nie kredytu bankowego, choć jej umowa z konsumentem może podlegać ustawie o kredycie konsumenckim.

Pośrednik kredytowy nie finansuje umowy z własnego bilansu. Pomaga zebrać informacje, porównać dostępne produkty i przejść przez proces, natomiast decyzję kredytową podejmuje bank. Jeśli chcesz zestawić kredyt gotówkowy, hipoteczny albo konsolidacyjny, Ekspert Kredytowy NOTUS może porównać dostępne rozwiązania i wskazać różnice w kosztach oraz wymaganiach.

Odpowiedź zależy od tego, czy liczymy umowy, czy pieniądze. Najnowsze dane BIK za okres od stycznia do sierpnia 2026 r. pokazują bardzo wyraźny podział:

• liczbowo dominowały kredyty ratalne – 9,561 mln umów o łącznej wartości 18,302 mld zł;

• kredytów gotówkowych udzielono 3,211 mln, ale ich wartość była znacznie wyższa: 90,932 mld zł;

• kredytów mieszkaniowych było 216,1 tys., a ich łączna wartość wyniosła 102,451 mld zł;

• banki i SKOK-i wydały 428,8 tys. kart kredytowych z limitami o wartości 4,788 mld zł.

W samym sierpniu przeciętny kredyt ratalny miał wartość 1 762 zł, gotówkowy 27 560 zł, a mieszkaniowy 489 290 zł. Kredyt ratalny wygrywa więc częstotliwością, hipoteczny – jednostkową kwotą, a gotówkowy zajmuje środek rynku i coraz częściej finansuje kwoty przekraczające 50 tys. zł.

Te dane nie mówią, który produkt jest najlepszy. Pokazują za to, dlaczego zdanie „Polacy najczęściej biorą kredyty…” bez wskazania miernika może wprowadzać w błąd.

• Jeden produkt może należeć do kilku kategorii jednocześnie, np. być kredytem konsumenckim, samochodowym, krótkoterminowym i oprocentowanym stałą stopą.

• Kredyt konsumencki jest pojęciem prawnym, a konsumpcyjny opisuje przeznaczenie pieniędzy.

• Kredyt hipoteczny nie jest po prostu „dużym kredytem”. O jego charakterze decyduje związek z nieruchomością i warunki ustawowe.

• Niższa rata nie musi oznaczać tańszego kredytu. Wydłużenie okresu zwykle zwiększa sumę odsetek.

• RRSO pomaga porównywać oferty o tych samych parametrach, ale nie zastępuje analizy ryzyka stopy, zabezpieczeń i warunków wcześniejszej spłaty.

• Zdolność kredytowa określa, czy bank akceptuje ryzyko. Domowy budżet powinien odpowiedzieć na osobne pytanie: czy rata nadal będzie bezpieczna po wzroście wydatków lub spadku dochodu.

FAQ

Podstawowe rodzaje kredytów dla osób fizycznych to: gotówkowy, hipoteczny, samochodowy, konsolidacyjny, ratalny, odnawialny, karta kredytowa i kredyt studencki. Firmy korzystają dodatkowo przede wszystkim z kredytów obrotowych, inwestycyjnych, w rachunku bieżącym, pomostowych i preferencyjnych. Ten sam kredyt można jednocześnie klasyfikować według celu, okresu, oprocentowania, waluty i zabezpieczenia.

Kredyt bankowy jest odpłatną umową zawieraną przez bank na określony czas i cel, regulowaną Prawem bankowym. Pożyczki może udzielić także firma lub osoba prywatna, a jej przedmiotem mogą być pieniądze albo rzeczy oznaczone co do gatunku. Pożyczka nie musi być odpłatna ani celowa. Umowy zawierane z konsumentami mogą dodatkowo podlegać ustawie o kredycie konsumenckim.

Do najważniejszych należą kredyt mieszkaniowy, budowlano-hipoteczny, remontowy, refinansowy, konsolidacyjny zabezpieczony hipoteką i kredyt pomostowy. Zabezpieczenie hipoteczne może mieć też pożyczka na dowolny cel. Odwrócony kredyt hipoteczny jest osobnym produktem: bank wypłaca środki właścicielowi nieruchomości, a rozliczenie następuje zasadniczo po jego śmierci.

Kredyt obrotowy finansuje bieżące wydatki i zapasy, kredyt w rachunku bieżącym pokrywa krótkie luki płynnościowe, a inwestycyjny służy zakupowi maszyn, technologii lub nieruchomości. Firma może też korzystać z kredytu hipotecznego, pomostowego, konsolidacyjnego, refinansowego albo preferencyjnego. Leasing i faktoring mogą uzupełniać finansowanie, ale nie są rodzajami kredytu.

Najniższe oprocentowanie mają zwykle kredyty dobrze zabezpieczone, zwłaszcza hipoteką, ponieważ ryzyko banku jest mniejsze. Nie oznacza to, że hipoteka będzie najlepsza dla małej kwoty: wycena, wpisy, ubezpieczenia i długi proces mogą zniwelować przewagę. Porównuj RRSO i całkowitą kwotę do zapłaty przy tej samej kwocie oraz okresie, a przy hipotece dolicz także koszty ustanowienia i utrzymania zabezpieczeń.

Źródła i stan informacji

• Prawo bankowe – tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 38 – definicja umowy kredytu i zdolności kredytowej.

• Ustawa o kredycie konsumenckim – tekst jednolity, Dz.U. 2025 poz. 1362 – zakres kredytu konsumenckiego i limit 255 550 zł.

• Ustawa o kredycie hipotecznym – tekst jednolity, Dz.U. 2025 poz. 720 – definicja, koszty i zasady umowy hipotecznej.

• Kodeks cywilny – tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 795 – definicja pożyczki.

• Rekomendacja S Komisji Nadzoru Finansowego – ryzyko kredytów zabezpieczonych hipotecznie, okres spłaty i zdolność kredytowa.

• BIK: dane o rynku kredytowym w sierpniu 2026 r. – liczba, wartość i średnie kwoty nowych kredytów.

• Kredyty studenckie – Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego – transze i zasady spłaty finansowania studenckiego.

Stan informacji: 28 września 2026 r. Parametry konkretnych ofert, programów preferencyjnych i polityki kredytowe banków mogą się zmieniać.