Co się bardziej opłaca: raty równe czy malejące? Porównanie na przykładzie

Patrycja Psuj
Patrycja PsujRedaktorka
Zweryfikowane
Udostępnij artykuł

Co się bardziej opłaca: raty równe czy malejące? Porównanie na przykładzie

Raty malejące są tańsze, ale na początku mocniej obciążają budżet. Raty równe kosztują więcej, lecz ułatwiają uzyskanie potrzebnej kwoty i zostawiają więcej pieniędzy po zakupie mieszkania. Wybór przypomina więc decyzję, czy chcesz zapłacić więcej bankowi później, czy więcej kapitału oddawać już teraz.

Przy kredycie 500 000 zł na 25 lat i oprocentowaniu 6,5% rata równa wynosi około 3376 zł, a pierwsza rata malejąca 4375 zł. W wariancie malejącym zapłacisz około 105 207 zł mniej odsetek. Dopiero 112. rata malejąca będzie jednak niższa od równej.

To model matematyczny zakładający niezmienne oprocentowanie przez cały okres. Nie jest ofertą banku ani prognozą stóp procentowych. Bardzo dobrze pokazuje za to mechanizm, który warto zrozumieć, zanim wybierzesz harmonogram spłaty kredytu hipotecznego.Więcej informacji na temat finansowania znajdziesz na Notus.pl.

Szybka odpowiedź: jeśli zależy Ci przede wszystkim na niższym całkowitym koszcie i masz wysoki, stabilny dochód, zwykle korzystniejsze będą raty malejące. Jeśli ważniejsza jest niższa rata na początku, większa zdolność kredytowa i elastyczność budżetu, częściej sprawdzą się raty równe – najlepiej połączone z przemyślanymi nadpłatami.

Czym jest rata równa (annuitetowa)?

Rata równa, nazywana również annuitetową, ma zachowywać zbliżoną wysokość w okresie, w którym nie zmienia się oprocentowanie. Nie oznacza to jednak, że przez 25 lub 30 lat w identyczny sposób spłacasz kapitał.

Na początku w racie dominuje część odsetkowa, ponieważ bank nalicza odsetki od wysokiego salda zadłużenia. Część kapitałowa jest wtedy stosunkowo mała. Z każdą kolejną płatnością saldo spada, więc maleje udział odsetek, a rośnie udział kapitału. Łączna rata pozostaje na podobnym poziomie.

W naszym przykładzie pierwsza rata równa w wysokości 3376,04 zł, składa się z:

  • 2708,33 zł odsetek;

  • 667,70 zł kapitału.

Po pięciu latach, przy niezmienionej stopie, miesięczna płatność nadal wynosi około 3376 zł, ale saldo zadłużenia spada dopiero do około 452 811 zł. Z początkowych 500 000 zł oddałeś więc niespełna 47 200 zł kapitału.

To ważne: określenia „rata równa” i „rata stała” bywają używane zamiennie, ale nie znaczą tego samego. Pierwsze opisuje sposób spłaty kapitału, drugie powinno odnosić się do oprocentowania. Raty równe mogą wzrosnąć po zmianie oprocentowania zmiennego albo po zakończeniu okresu stałej stopy.

Czym jest rata malejąca?

W ratach malejących spłacasz co miesiąc taką samą część kapitału. Odsetki są natomiast naliczane od coraz niższego salda, dlatego cała płatność stopniowo spada.

Dla 500 000 zł rozłożonych na 300 miesięcy równa część kapitałowa wynosi:

500 000 zł / 300 = 1666,67 zł miesięcznie.

Do tej kwoty bank dodaje odsetki od aktualnego zadłużenia. Pierwsza rata wynosi więc 4375 zł, ale po pięciu latach saldo kredytu spada do 400 000 zł. Oddałeś już 100 000 zł kapitału – ponad dwa razy więcej niż przy ratach równych.

To właśnie szybsze zmniejszanie zadłużenia przynosi oszczędność. Bank ma krócej do dyspozycji większą część swoich pieniędzy, więc nalicza mniej odsetek. Nie jest to tajna bankowa promocja, tylko konsekwencja wcześniejszego zwrotu kapitału.

Nazwa „rata malejąca” również wymaga dopowiedzenia. Przy niezmiennym oprocentowaniu każda kolejna rata będzie niższa. Gdy kredyt ma oprocentowanie zmienne, podwyżka stopy może jednak sprawić, że nowa rata wzrośnie względem poprzedniej – mimo malejącego harmonogramu.

Raty równe a malejące – różnice w tabeli

KryteriumRaty równeRaty malejące
Wysokość na początkuNiższaWyższa
Część kapitałowaPoczątkowo mała, później rośnieStała przez cały harmonogram
Część odsetkowaMaleje powoliMaleje szybciej
Łączny koszt odsetekWyższy przy tych samych parametrachNiższy przy tych samych parametrach
Tempo spłaty saldaWolniejsze na początkuSzybsze od pierwszej raty
Wpływ na zdolnośćZwykle korzystniejszyZwykle mniej korzystny przez wysoką pierwszą ratę
Obciążenie domowego budżetuBardziej wyrównaneNajwiększe po zakupie nieruchomości
Korzyść ze spadku stópRata jest przeliczana od wyższego saldaNiższe saldo ogranicza kwotę odsetek
Ryzyko wzrostu stópNiższa rata wyjściowa, ale wolniejsza spłata kapitałuWyższa płatność na starcie, lecz szybszy spadek salda
DostępnośćStandard w większości ofertZależy od banku i produktu

Oba harmonogramy dotyczą tego samego długu. Nie zmieniają marży, prowizji ani ceny ubezpieczenia. Różnica wynika z tempa, w jakim zwracasz kapitał.

Ile zaoszczędzisz na ratach malejących? Przykład

Porównajmy dwa kredyty o identycznych parametrach:

  • kwota: 500 000 zł;

  • okres: 25 lat, czyli 300 miesięcy;

  • oprocentowanie nominalne: 6,5% w skali roku;

  • wypłata jednorazowa;

  • brak prowizji, ubezpieczeń i nadpłat;

  • oprocentowanie nie zmienia się przez cały okres.

Wynik symulacjiRaty równeRaty malejące
Pierwsza rata3376,04 zł4375,00 zł
Rata po 5 latach3376,04 zł3833,33 zł
Ostatnia rata3376,04 zł1675,69 zł
Łączne odsetki512 810,74 zł407 604,17 zł
Łączna spłata1 012 810,74 zł907 604,17 zł

Oszczędność na odsetkach wynosi około 105 206,58 zł. Brzmi świetnie, ale nie bierze się znikąd: przez pierwsze lata płacisz bankowi znacznie więcej. Różnica między pierwszymi ratami to niemal 999 zł miesięcznie.

Jeżeli po zakupie mieszkania czekają Cię wydatki na wykończenie, przeprowadzkę i wyposażenie, agresywna spłata od pierwszego miesiąca może ograniczyć poduszkę finansową.

Od której raty malejąca jest niższa od równej?

W przedstawionym przykładzie:

  1. rata malejąca wynosi 3381,94 zł, więc nadal jest wyższa od raty równej;

  2. rata malejąca wynosi 3372,92 zł i po raz pierwszy spada poniżej 3376,04 zł;

  • następuje to po 9 latach i 4 miesiącach spłaty.

Moment przecięcia nie zawsze wypada przy 112. racie. Zależy od kwoty, okresu i oprocentowania. Przy dłuższym okresie lub innej stopie obie linie spotkają się w innym miejscu.

Jak obliczyć ratę równą i malejącą – wzory

Do obliczeń przyjmij:

  • K – kwota kredytu;

  • n – liczba rat;

  • r – miesięczna stopa procentowa;

  • k – numer raty.

Przy uproszczeniu, że miesięczna stopa to oprocentowanie nominalne podzielone przez 12, ratę równą obliczysz ze wzoru:

R = K × r × (1 + r)ⁿ / [(1 + r)ⁿ – 1]

Rata malejąca w miesiącu k wynosi:

Rₖ = K / n + [K – (k – 1) × K / n] × r

W praktyce wynik banku może nieznacznie różnić się od kalkulatora. Znaczenie mają zasady naliczania odsetek zapisane w umowie, rzeczywista liczba dni w okresie, data uruchomienia kredytu i zaokrąglenia. Do szybkiej symulacji możesz wykorzystać kalkulator raty kredytowej NOTUS, ale ostateczny harmonogram przygotowuje bank.

Raty malejące a zdolność kredytowa

Raty malejące zwykle obniżają maksymalną kwotę dostępnego kredytu, ponieważ bank musi uwzględnić wysokie obciążenie na początku spłaty. Zdolność nie jest nagrodą za wybranie tańszego harmonogramu. Bank pyta przede wszystkim, czy udźwigniesz ratę w jej najbardziej wymagającym okresie.

W naszym przykładzie pierwsza rata malejąca jest o około 29,6% wyższa od równej. Jeżeli model banku pozwala Ci przeznaczyć na nową ratę około 3376 zł, czysto matematycznie wystarcza to na 500 000 zł w ratach równych, ale tylko na około 385 800 zł w malejących – przy tych samych 25 latach i oprocentowaniu 6,5%.

To wyłącznie ilustracja mechanizmu, a nie kalkulacja zdolności bankowej. Bank uwzględnia także dochody, koszty gospodarstwa domowego, inne zobowiązania, wskaźnik DStI i bufor na zmianę stóp. Rekomendacja S KNF wymaga rzetelnej oceny całej sytuacji klienta, a szczególną uwagę nakazuje zwracać na wysokie obciążenie dochodu obsługą długu.

Porada Eksperta Notus: poproś o policzenie zdolności i harmonogramu w obu wariantach. Czasem dochody wystarczą na raty malejące w jednym banku, ale nie w drugim. Polityki banków różnią się równie skutecznie, jak ich aplikacje mobilne.

Raty równe z nadpłatami czy od razu malejące?

Raty równe połączone z nadpłatami mogą dać podobny, a nawet lepszy efekt niż raty malejące. Warunkiem jest konsekwencja oraz kierowanie nadpłat na skrócenie okresu, jeśli Twoim celem jest maksymalne ograniczenie odsetek.

Masz wtedy większą elastyczność:

  • w dobrym miesiącu wpłacasz więcej;

  • przy większych wydatkach ograniczasz się do niższej raty umownej;

  • zachowujesz dostęp do wyższej kwoty kredytu, jeśli bank lepiej liczy zdolność dla rat równych.

Elastyczność działa jednak tylko wtedy, gdy naprawdę nadpłacasz. „Zacznę od przyszłego miesiąca” jest jedną z najdłużej działających strategii finansowych świata.

Przykład: gdybyś przy parametrach naszej symulacji płacił ratę równą 3376,04 zł i co miesiąc dokładał 1000 zł, utrzymując łączną płatność około 4376 zł oraz skracając okres, kredyt zostałby spłacony po około 179 miesiącach zamiast 300. Modelowe odsetki spadłyby do około 281 474 zł. Strategia wygrywa z malejącym harmonogramem dlatego, że nie zmniejszasz miesięcznej wpłaty – później oddajesz więcej niż wymagałaby rata malejąca.

Masz ustawowe prawo do częściowej lub całkowitej wcześniejszej spłaty kredytu hipotecznego. Zanim zaczniesz, sprawdź jednak umowę. Przy zmiennej stopie bank może zastrzec rekompensatę w pierwszych 36 miesiącach, a przy okresowo stałej – w okresie jej obowiązywania, w granicach wskazanych w ustawie o kredycie hipotecznym. Więcej znajdziesz w poradniku NOTUS o wcześniejszej spłacie kredytu hipotecznego.

Raty równe czy malejące przy zmianie stóp procentowych?

Rodzaj rat i rodzaj oprocentowania to dwa osobne wybory. Zarówno raty równe, jak i malejące mogą występować przy stopie zmiennej albo okresowo stałej, jeśli dany bank oferuje taką kombinację.

Po wzroście stopy bank przelicza odsetki od pozostałego salda. Raty malejące mają tu przewagę: kapitał został spłacony szybciej. Nie oznacza to jednak, że ich kwotowy wzrost zawsze będzie mniejszy albo łatwiejszy dla budżetu, bo zaczynają z wyższego poziomu.

Po pięciu latach naszej symulacji saldo wynosi:

  • około 452 811 zł przy ratach równych;

  • 400 000 zł przy ratach malejących.

Jeżeli wtedy oprocentowanie wzrosłoby z 6,5% do 7,5% i pozostało 240 rat, modelowa rata równa wzrosłaby z 3376,04 zł do około 3647,81 zł. Kolejna rata malejąca wzrosłaby z około 3833,33 zł do 4166,67 zł. Kwotowo wzrost byłby zbliżony, ale harmonogram malejący nadal szybciej redukowałby zadłużenie.

Przy stopie okresowo stałej rata nie zmienia się z powodu wahań rynku w okresie objętym stałą stopą. Po jego zakończeniu otrzymujesz nowe warunki albo przechodzisz na mechanizm określony w umowie. KNF podkreśla, że bank powinien jasno wyjaśnić ograniczony czas obowiązywania takiej stopy oraz ryzyko późniejszej zmiany oprocentowania.

Czy można zmienić raty równe na malejące?

Możesz złożyć wniosek, ale nie masz ustawowego prawa do jednostronnego przełączenia harmonogramu. Zmiana zależy od umowy, regulaminu i zgody banku. Najczęściej wymaga aneksu, a czasem również opłaty oraz ponownego sprawdzenia zdolności, ponieważ nowa pierwsza rata będzie wyższa.

Zanim podpiszesz aneks, poproś bank o:

  1. nowy harmonogram;

  2. całkowitą kwotę pozostałych odsetek;

  3. wysokość pierwszej raty po zmianie;

  4. koszt aneksu;

  5. informację, czy zmiana wpływa na oprocentowanie lub warunki produktów dodatkowych.

Jeżeli bank nie oferuje zmiany, alternatywą pozostają nadpłaty albo refinansowanie. Nie przenoś jednak kredytu wyłącznie po to, by zdobyć etykietę „raty malejące”. Najpierw porównaj oprocentowanie, prowizję, wycenę nieruchomości, ubezpieczenia i koszt wcześniejszej spłaty.

Raty równe czy malejące w kredycie gotówkowym?

W kredytach gotówkowych dominują raty równe. Raty malejące są dostępne tylko w części banków i ofert, dlatego nie zakładaj, że wybierzesz je w każdym formularzu internetowym.

Mechanizm pozostaje ten sam: przy równych ratach wolniej spłacasz kapitał, a przy malejących ponosisz większy wydatek na początku i płacisz mniej odsetek. Okres kredytu gotówkowego jest jednak znacznie krótszy niż hipotecznego, więc nominalna różnica kosztów bywa mniejsza. Zawsze porównuj RRSO, całkowitą kwotę do zapłaty oraz harmonogram – sam rodzaj rat nie przykryje wysokiej prowizji.

Wady i zalety rat równych i malejących

Raty równe – zalety

  • niższe obciążenie na początku;

  • zwykle wyższa zdolność kredytowa;

  • łatwiejsze planowanie budżetu w okresie niezmiennej stopy;

  • możliwość elastycznego nadpłacania;

  • szeroka dostępność w ofertach banków.

Raty równe – wady

  • wyższy całkowity koszt odsetek;

  • powolna spłata kapitału w pierwszych latach;

  • wyższe saldo w razie sprzedaży mieszkania lub refinansowania na początku umowy;

  • podatność raty na zmianę stopy przy oprocentowaniu zmiennym.

Raty malejące – zalety

  • niższa łączna suma odsetek;

  • szybkie zmniejszanie kapitału;

  • coraz niższe obciążenie przy niezmiennym oprocentowaniu;

  • niższe saldo kredytu po kilku latach;

  • mniejsza baza do naliczania przyszłych odsetek.

Raty malejące – wady

  • wysoka pierwsza rata;

  • niższa zdolność kredytowa;

  • mocne obciążenie budżetu tuż po zakupie nieruchomości;

  • ograniczona dostępność w części banków;

  • brak gwarancji ciągłego spadku przy zmiennym oprocentowaniu.

Co wybrać: raty równe czy malejące?

Wybierz raty malejące, jeśli masz stabilny dochód, zachowujesz poduszkę finansową po zakupie, a wysoka pierwsza rata nie blokuje potrzebnej kwoty kredytu. To rozwiązanie dla osób, które chcą automatycznie i szybko redukować zadłużenie bez liczenia na przyszłą dyscyplinę.

Wybierz raty równe, jeśli potrzebujesz wyższej zdolności, cenisz niższe obciążenie na początku albo Twoje wydatki w pierwszych latach będą duże. Mogą być również rozsądniejsze przy nieregularnym dochodzie – nadpłacasz w lepszych miesiącach, ale w słabszych wracasz do raty wymaganej przez bank.

Nie przeznaczaj całej miesięcznej nadwyżki na wyższą ratę tylko dlatego, że arkusz pokazuje sześciocyfrową oszczędność. Najpierw zabezpiecz kilka miesięcy wydatków, uwzględnij remont, plany rodzinne i ryzyko spadku dochodu. Kredyt powinien pasować nie tylko do Twojej zdolności, ale też do życia, które przez 25 lat raczej nie będzie stało w miejscu.

Ekspert Finansowy NOTUS może porównać oba harmonogramy w ofertach dostępnych dla Ciebie i sprawdzić ich wpływ na zdolność oraz całkowity koszt. Umów bezpłatny kontakt z Ekspertem NOTUS, zanim wybierzesz wariant na podstawie samej pierwszej raty.

Raty równe czy malejące – to warto zapamiętać:

  • Raty malejące są tańsze od równych przy tej samej kwocie, stopie i okresie.

  • Oszczędność wynika z szybszej spłaty kapitału, a nie z niższego oprocentowania.

  • W modelu 500 000 zł na 25 lat przy 6,5% różnica odsetek wynosi około 105 207 zł.

  • Ceną tej oszczędności jest pierwsza rata wyższa o niemal 1000 zł.

  • Rata malejąca z przykładu spada poniżej równej dopiero przy 112. płatności.

  • Wyższa rata początkowa zwykle ogranicza zdolność kredytową.

  • Raty równe z regularnymi nadpłatami mogą dorównać ratom malejącym lub je przebić.

  • „Równa” nie oznacza „niezmienna przez 25 lat” – wysokość zależy także od rodzaju oprocentowania.

FAQ

Najczęściej zadawane pytania

Przy identycznej kwocie, okresie i oprocentowaniu mniej odsetek zapłacisz w ratach malejących, ponieważ szybciej oddajesz kapitał. Raty równe są jednak niższe na początku i zwykle pozwalają uzyskać większą kwotę kredytu. Najtańszy wariant nie zawsze jest więc najbezpieczniejszy dla Twojego budżetu.

Zależy to od parametrów kredytu. W naszym przykładzie 500 000 zł na 25 lat przy oprocentowaniu 6,5% rata malejąca po raz pierwszy spada poniżej równej przy 112. płatności, czyli po 9 latach i 4 miesiącach.

Zazwyczaj tak. Bank uwzględnia wyższe początkowe obciążenie budżetu, dlatego przy ratach malejących maksymalna dostępna kwota może być niższa niż przy ratach równych. Dokładna różnica zależy od polityki banku i całej Twojej sytuacji finansowej.

Raty malejące wymuszają szybką spłatę kapitału. Raty równe z nadpłatami dają większą elastyczność i mogą zapewnić podobną lub większą oszczędność, jeśli nadpłacasz regularnie oraz skracasz okres kredytowania. Wybór zależy więc również od Twojej dyscypliny i potrzebnej rezerwy finansowej.

Skorzystaj z bezpłatnej pomocy eksperta finansowego online lub w oddziale.

Patrycja Psuj
Patrycja PsujRedaktorka+48 603 804 805kontakt@notus.pl

Copywriterka i redaktorka treści. Od 2019 roku tworzy artykuły eksperckie i specjalistyczne. Na blogu Notus wyjaśnia zagadnienia związane z kredytami i finansowaniem nieruchomości prostym językiem.


Udostępnij artykuł
Czym jest rata równa (annuitetowa)?